Tα λιβάδια της Ποσειδωνίας

Η ομιλία της κ. Μ.Σαλωμίδη, στις 9/8 στoν Πάνορμο στα πλαίσια των εκδηλώσεων του Πολιτιστικού Συλλόγου Πανόρμου όπου φιλοξενήθηκε και

έκθεση υποβρύχιας φωτογραφίας με θέμα

Κορινθιακός: Η ΟΜΟΡΦΙΑ ΠΟΥ ΧΑΝΕΤΑΙ

Κείμενο-Φωτογραφίες: Μαρία Σαλωμίδη, Περιβαλλοντολόγος ΕΛΚΕΘΕ

Εδώ και περίπου 100 εκατομμύρια χρόνια, ένα ιδιαίτερο φυτό επιβιώνει στους βυθούς της Μεσογείου σχηματίζοντας απέραντα υποθαλάσσια λιβάδια, παρέχοντας τροφή και καταφύγιο σε χιλιάδες οργανισμούς, οξυγονώνοντας τα νερά και συμβάλλοντας στη δημιουργία αλλά και την προστασία των αγαπημένων μας παραλιών. Εν έτη 2009 μΧ, η Ελλάδα αρχίζει μόλις να συνειδητοποιεί τη σημασία του. Προλαβαίνουμε;

Αν και οι ψαράδες την αποκαλούν «φυκιάδα», η Ποσειδωνία είναι ένα ανώτερο (Αγγειόσπερμο) φυτό που βιολογικά και εξελικτικά απέχει πολύ από τα φύκη με τα οποία τείνουμε να τη συγχέουμε. Έτσι, ενώ τα φύκη υπήρξαν ανέκαθεν υδρόβιοι οργανισμοί, οι χερσαίοι πρόγονοι της Ποσειδωνίας χρειάστηκε να περάσουν μέσα από μία μακρόχρονη και εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία προσαρμογών πριν καταφέρουν να εποικίσουν τον υποβρύχιο κόσμο. Εξοπλισμένα με εφόδια έως τότε άγνωστα στους βυθούς (φύλλα, ρίζες, καρπούς και άνθη), περίπου 100 εκατ. χρόνια πριν από σήμερα τα θαλάσσια Αγγειόσπερμα σχημάτισαν τα πρώτα υποβρύχια λιβάδια, θέτοντας τα θεμέλια ενός από τα πιο παραγωγικά οικοσυστήματα του πλανήτη μας.
Γνωστό και ως «το γρασίδι του Ποσειδώνα», ή πιο απλά Ποσειδωνία, το είδος Posidonia oceanica δεν απαντά πουθενά αλλού στον κόσμο έξω από τα βιογεωγραφικά όρια της Μεσογείου. Εκεί όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν (κυρίως ημίκλειστοι προφυλαγμένοι όρμοι), τα λιβάδια της Ποσειδωνίας αναπτύσσονται απρόσκοπτα, μετατρέποντας τους αμμώδεις πυθμένες σε καταπράσινες οάσεις ζωής όπου χιλιάδες ασπόνδυλα και ψάρια αναζητούν τροφή, καταφύγιο και ασφαλή πεδία αναπαραγωγής.
Οι γενικότερα αυστηρές οικολογικές απαιτήσεις του είδους έχουν αναγάγει την Ποσειδωνία σε έναν από τους σημαντικότερους βιοδείκτες για την εκτίμηση της ποιότητας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Η ύπαρξη υγιών λιβαδιών άλλωστε, όχι μόνο προϋποθέτει άριστες συνθήκες βυθού (καλά οξυγονωμένα νερά, απουσία ρύπων, διαύγεια) αλλά συνεισφέρει σημαντικά στη διατήρηση των συνθηκών αυτών. Σπουδαίος είναι και ο ρόλος των λιβαδιών στην προστασία των ακτών από τη διάβρωση: τα αναχώματα που σχηματίζουν τα ριζώματα σε συνδυασμό με το πυκνό και ανθεκτικό φύλλωμα της Ποσειδωνίας λειτουργούν ως πανίσχυροι κυματοθραύστες, απορροφώντας σημαντικό ποσοστό της προσπίπτουσας κυματικής ενέργειας στην παράκτια ζώνη. Οι περισσότερες αμμώδεις παραλίες των Μεσογειακών ακτών οφείλουν την ύπαρξή τους στη φυσική δράση των λιβαδιών.
Όλα τα παραπάνω συνηγορούν στην απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συμπεριλάβει τα λιβάδια της Ποσειδωνίας στους «Οικότοπους Προτεραιότητας» (Natura 2000), θεσπίζοντας παράλληλα ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο προστασίας. Στη θεωρία, η Ποσειδωνία προστατεύεται επίσης από τις Συνθήκες της Βέρνης και της Βαρκελώνης, καθώς και τον πρόσφατο Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Αλιεία (1967/2006). Στην πράξη ωστόσο οι ανθρωπογενείς απειλές αυξάνουν με πολύ ταχύτερους ρυθμούς απ’ ό,τι τα ουσιαστικά μέτρα διαφύλαξης με αποτέλεσμα τα Μεσογειακά λιβάδια να συρρικνώνονται, μαζί τους βέβαια και όλες οι πολύτιμες υπηρεσίες που τόσα χρόνια διακριτικά μας παρέχουν.
Τα συρόμενα αλιευτικά εργαλεία και η ανεξέλεγκτη αγκυροβολία, φαίνεται να αποτελούν την κυριότερη άμεση απειλή για τα λιβάδια, ξεριζώνοντας κάθε χρόνο μεγάλες εκτάσεις φυτών. Σημαντικές είναι ωστόσο και οι έμμεσες απειλές: τα θολά και ρυπασμένα νερά επιβραδύνουν τους ρυθμούς φωτοσύνθεσης και ευνοούν την ανάπτυξη επιφύτων που σταδιακά «πνίγουν» τα φύλλα, ενώ τα παράκτια έργα μπορούν να μεταβάλλουν τον υδροδυναμισμό ενός όρμου και να τον κατευθύνουν ενάντια στα λιβάδια, προκαλώντας έτσι πότε μικρότερες, πότε μεγαλύτερες, αλλά πάντα μόνιμες και ανεπανόρθωτες καταστροφές. Όλα τα παραπάνω -που δυστυχώς διαρκώς εντείνονται στις ακτές μας- αποτελούν έναν συνδυασμό πιέσεων που κάθε άλλο παρά μάς αφήνει να επαναπαυόμαστε για το μέλλον των πολύτιμων αυτών οικοσυστημάτων και -κατ’ επέκταση- το μέλλον των θαλασσών μας.
Ο όρμος Πανόρμου, καθώς και ο παρακείμενος όρμος Ερατεινής, φιλοξενούν σήμερα τα σημαντικότερα -από τα ελάχιστα πλέον εναπομείναντα- λιβάδια του Κορινθιακού κόλπου. Μία σπουδαία αλλά ταυτόχρονα βαριά κληρονομιά για τις τοπικές κοινωνίες, καθώς τα λιβάδια αυτά, αφημένα στο έλεος της ασυδοσίας και της άγνοιας, παρουσιάζουν σαφείς ενδείξεις υποβάθμισης. Χωρίς την άμεση λήψη μέτρων προστασίας, κανείς και τίποτα δεν μπορεί να μας εγγυηθεί τη διαφύλαξη και ασφαλή παράδοσή τους στις επόμενες γενιές, οι οποίες -καθώς τα φαινόμενα των κλιματικών αλλαγών επιτείνονται- θα συνειδητοποιούν ολοένα και περισσότερο την έλλειψη της αλλοτινής συνεισφοράς τους.
Εκατό εκατομμύρια χρόνια αργότερα, ένας πολύτιμος σύμμαχος ζωής ζητάει τη βοήθειά μας για να συνεχίσει να μας βοηθάει. Θα την αρνηθούμε;

1. Τα υγιή θαλάσσια λιβάδια της Ποσειδωνίας χαρακτηρίζουν τα καθαρά, διαυγή και καλά οξυγονωμένα νερά των ελληνικών θαλασσών

2. Το πανίσχυρο ριζικό σύστημα του φυτού συγκρατεί τους αμμώδεις πυθμένες και παρέχει βάση στήριξης σε ένα μεγάλο αριθμό θαλάσσιων ζώων και φυκών

3. Η συχνή και ανεξέλεγκτη αγκυροβολία πάνω από θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας μπορεί να καταστρέψει από μικρά έως τεράστια τμήματα της έκτασής τους.

4. Τα θαλάσσια λιβάδια συνιστούν σημαντικά πεδία αναπαραγωγής για πολλά είδη ψαριών

5. Κάθε τετραγωνικό μέτρο ενός υγιούς λιβαδιού, παράγει περίπου 14 λίτρα οξυγόνου την ημέρα, εμπλουτίζοντας τη θάλασσα αλλά και τη γήινη ατμόσφαιρα.

6. Η ρύπανση και η θολερότητα των παράκτιων νερών «πνίγουν» τα φυτά της Ποσειδωνίας, αναστέλλοντας την φωτοσυνθετική τους ικανότητα.

7. Ακόμα και τα μαραμένα και ξεβρασμένα φύλλα της Ποσειδωνίας έχουν λειτουργική σημασία: πακετάρουν τα ιζήματα των ακτών προστατεύοντάς τα από τις φουσκοθαλασσιές ενώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως φυσικό λίπασμα των αγρών

Χαρτογραφήθηκε η Ποσειδωνία στις Βόρειες ακτές του Κορινθιακού

Έπειτα από αίτημα της Ομοσπονδίας Παράκτιων Αλιέων Στερεάς Ελλάδας και Εύβοιας (α.π. 1650/ 3-4-2008) το ΕΛΚΕΘΕ ανέλαβε την χαρτογράφηση των οικοτόπων του θαλάσσιου μετώπου της περιοχής του δικτύου ΝATURA-2000 GR 2450004 (Ναύπακτος-Ιτέα), με έμφαση στα υποθαλάσσια λιβάδια των Αγγειόσπερμων φυτών Posidonia oceanica και Cymodocea nodosa και στόχο τη βελτίωση της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Κανονισμού Μεσογειακής Αλιείας στην περιοχή αυτή του Κορινθιακού κόλπου.

Το θαλάσσιο μέτωπο της περιοχής του δικτύου ΝATURA-2000 GR 2450004 (Ναύπακτος-Ιτέα) είναι μια από τις περιοχές με σημαντικά υποθαλάσσια λιβάδια που, ωστόσο, δεν είχε χαρτογραφηθεί στο πλαίσιο της εφαρμογής της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1999-2000.

Λόγω των περιορισμένων οικονομικών δυνατοτήτων της Ομοσπονδίας στην παρούσα Φάση οι εργασίες πεδίου δεν περιλαμβάνουν το τμήμα από το Ακρωτήριο Ανδρομάχη μέχρι τον Όρμο Ιτέας (Συκιά).

Σύμφωνα με τη μελέτη του ΕΛΚΕΘΕ στην περιοχή Ναυπάκτου – Ιτέας απαντούν υποθαλάσσια λιβάδια που αποτελούν σημαντικό καταφύγιο του γόνου στις βόρειες ακτές του Κορινθιακού. Τα λιβάδια αυτά δεν είναι εκτεταμένα, συγκρινόμενα με εκείνα των ακτών του βόρειου Ιόνιου, ωστόσο για μια ημίκλειστη θαλάσσια περιοχή όπως ο Κορινθιακός η παρουσία τους θεωρείται κρίσιμη για τη βιώσιμη διαχείριση της αλιείας στην περιοχή.

Δυστυχώς το Υπουργείο παρόλο που η μελέτη ολοκληρώθηκε τον περασμένο Αύγουστο και έχει κατατεθεί μαζί με τους σχετικούς χάρτες κωλυσιεργεί στο να συμπεριλάβει και τις ακτές του Β. Κορινθιακού στο σύνολο των χαρτών των ήδη χαρτογραφημένων περιοχών της Ελλάδας. Η σημασία του είδους αυτού για το παρόν και το μέλλον της κλειστής και ήδη επιβαρυμένης θάλασσάς μας είναι γνωστή στους ειδικούς και μέσω της καμπάνιας της Greenpeace ως ένα βαθμό και σε εμάς τους κοινούς θνητούς.


ΘΕΛΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ΖΩΝΤΑΝΗ ΘΑΛΑΣΣΑ!

Τα δάση της θάλασσας! Τα γνωστά μας φύκια!

Οι φυκιάδες, τα λιβάδια της Ποσειδωνίας, όπως τα συναντάμε στη βιβλιογραφία, έχουν τεράστια περιβαλλοντική σημασία για τις θάλασσες της Μεσογείου πόσο μάλλον για μιά κλειστή θάλασσα όπως ο Κορινθιακός. Αποτελούν καταφύγιο, περιοχή αναπαραγωγής και διατροφής για πάνω από 1.200 θαλάσσια είδη, παίζοντας έτσι καταλυτικό ρόλο για την υγιή κατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και των αλιευτικών αποθεμάτων. Επίσης, όντας ανώτερο φυτό, έχουν την ιδιότητα να δεσμεύουν το διοξείδιο του άνθρακα και να παράγουν οξυγόνο, συμβάλλοντας ουσιαστικά στον περιορισμό του φαινομένου του θερμοκηπίου. Για αυτόν ακριβώς το λόγο χαρακτηρίζονται από τους επιστήμονες ως τα δάση της θάλασσας.

Ακόμα κι όταν τα συναντάμε νεκρά στις παραλίες εξακολουθούν να παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο.Αναμιγνύονται με την άμμο και τη σταθεροποιούν ενώ υποστηρίζουν τη διαδικασία αποικοδόμησης του οργανικού υλικού στα ιζήματα των ακτών.Δυστυχώς οι εναποθέσεις αυτές φυκιών θεωρούνται από τους παραθεριστές ανεπιθύμητες και σε φυσικά λιμανάκια που διαατηρούν ακόμα την ανεκτίμητη φυσική τους ομορφιά όπως αυτό της Πανόρμου έχουν γίνει τα προηγούμενα καλοκαίρια ατυχείς αναπλάσεις .Χαλίκια από το ποτάμι της Ερατεινής αδειάζονταν με φορτηγά στην παραλία για να...ομορφύνει ,αντί να τοποθετούν κάδοι απορριμάτων για ότι αφήνουμε πίσω μας.Μπουλντόζες μέχρι τώρα καθάριζαν μαζί με τις χρήσιμες Ποσειδωνίες και την εξίσου χρήσιμη άμμο.Ελπίζουμε ότι δεν θα ξανασυμβεί ...

πηγή :τα ίδια μας τα μάτια

Το θαλάσσιο περιβάλλον(Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2008)

http://www.archipelago.gr/el/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B9%CE%BA%CE%AE/tabid/122/Default.aspx?BypassRedirect=1

Η Ποσειδωνία

Πρόκειται για τα νεκρά φύκια που σχηματίζουν σωρούς στις παραλίες και οι περισσότεροι αποφεύγουν να περνάνε από πάνω τους όταν τα βλέπουν εκεί που κολυμπάνε. Είναι φυτά συγγενή με τα καλάμια, που μετανάστευσαν από την ξηρά στη θάλασσα, με το τέλος της κυριαρχίας των δεινοσαύρων πριν 60 εκατ.χρόνια.Είναι ενδημικό φυτό της Μεσογείου που ζει σε βάθη όχι μεγαλύτερα από 30 μέτρα γιατί χρειάζεται το φως. Ανθίζει μιά φορά στα 10 χρόνια αναπαράγεται με την παραγωγή καρπών που παρασύρονται, εγκαθίστανται και δημιουργούν νέα λιβάδια.Επίσης αναπαράγεται με τα ριζώμάτά τους να επιμηκύνονται ενώ κομμάτια του φυτού που ξεριζώνονται μπορούν να δημιουργήσουν μια νέα τούφα. Αναπτύσεται εξαιρετικά αργά (μόλις 2εκατ./έτος).Η σημασία του είδους άρχισε να μελετάται μόνο από το 1970.

Ο ρόλος τους στην διατήρηση της ισορροπίας της ολιγοτροφικής (φτωχής σε τροφή για τα ψάρια)Μεσογείου αποδείχθηκε κι ανάλογος με τον ρόλο των κοραλλιών στις τροπικές θάλασσες. Οξυγονώνουν το νερό όπως ακριβώς τα δάση στη στεριά. Οι ρίζες τους σταθεροποιούν το βυθό ενώ τα νεκρά φύκια στις παραλίες εμποδίζουν τη διάβρωση της άμμου και βοηθούν στην αποικοδόμηση οργανικού υλικού στα ιζήματα των ακτών.( Δυστυχώς οι ακτές τα καλοκαίρια "καθαρίζονται" από τις μπουλντόζες...για να γεμίσουν κατόπιν από γόπες, τενεκεδάκια και πλαστικά μπουκάλια!) Με τα φύλλα τους που κυμματίζουν με την κίνηση του νερού παγιδεύουν τα αιωρούμενα σωματίδια και εμπλουτίζουν το βυθό με θρεπτικές ουσίες ενώ επιταχύνουν την ιζηματοποίηση του, σταθεροποιώντας την άμμο. Προσφέρουν τροφή και καταφύγιο σε μια σειρά ειδών ψαριών, αστεριών,θαλάσσιων σαλιγκαριών, αχινών κά.

Εκτός από την άμεση καταστροφή που της προκαλούν οι μηχανότρατες παρατηρείται τις τελευταίες δεκαετίες γενικευμένη μείωση των λιβαδιών της Ποσειδωνίας εξαιτίας των ρύπων.

Στην Ελλάδα δεν έχει ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση των περιοχών όπου αναπτύσεται το φυτό πράγμα που θα βοηθούσε ουσιαστικά στην προστασία του.

πηγή Το Θαλάσσιο Περιβάλλον ΔΙΠΕ εκδ. Ελληνικά Γράμματα

Μιά προσπάθεια χαρτογράφησης των λιβαδιών της Ποσιδωνίας έγινε στις Κυκλάδες το καλοκαίρι του 2008 http://www.greenpeace.org/greece/campaigns/oceans/marine-reserves/poseidonia